Na tej stronie pracownicy znajdą informacje dotyczące uznawania kwalifikacji w Niemczech i w Polsce.
Uznawanie kwalifikacji zawodowych w Niemczech
Kiedy osoby chcą wykorzystać w Niemczech kwalifikacje zawodowe zdobyte za granicą, często pojawiają się różne pytania: Jakie zawody są regulowane? Jak przebiega procedura uznawania? Które organy są za to odpowiedzialne? Jakie znajomości językowe są wymagane? Jakie zasady obowiązują w przypadku świadczenia usług transgranicznych?
Poniższy przegląd odpowiada na te pytania i przedstawia ogólny zarys procedury uznawania kwalifikacji zawodowych w Niemczech.
Na jakiej podstawie prawnej odbywa się uznawanie kwalifikacji zawodowych w Niemczech?
Zasady uznawania kwalifikacji zawodowych zdobytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej w celu podjęcia pracy w jednym z tych państw (dotyczy to również EOG i Szwajcarii) są określone w przepisach UE. Najważniejszym aktem prawnym w tej dziedzinie jest:
dyrektywa 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 września 2005 r. w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych (Dz. Urz. UE L 255 z 30.09.2005, s. 22, z późniejszymi zmianami).
Dyrektywa ta umożliwia obywatelom państw członkowskich UE i EFTA wykonywanie zawodu regulowanego lub działalności w państwie członkowskim innym niż to, w którym uzyskali kwalifikacje zawodowe.
W Niemczech wdrożenie tej dyrektywy odbywa się w szczególności poprzez:
- ustawę o uznawaniu kwalifikacji zawodowych (BQFG),
- specjalne ustawy dotyczące zawodów regulowanych,
- oraz przepisy krajów związkowych.
Jakie zawody są w Niemczech regulowane?
Zawody regulowane mogą być wykonywane w Niemczech tylko wtedy, gdy spełnione są określone wymogi prawne. W wielu przypadkach obejmuje to formalne uznanie kwalifikacji zawodowych.
Do zawodów regulowanych należą między innymi:
- lekarz,
- stomatolog,
- farmaceuta,
- pielęgniarka,
- położna,
- nauczycielka/nauczyciel,
- prawniczka/prawnik,
- architektka/architekt,
- inżynier w niektórych krajach związkowych.
Informacje o tym, czy dany zawód jest w Niemczech regulowany, można sprawdzić w bazie danych „Anerkennung in Deutschland” lub w unijnej bazie danych zawodów regulowanych.
Jakie zasady obowiązują w przypadku zawódów nieuregulowanych?
W przypadku zawodów nieuregulowanych formalne uznanie nie jest prawnie wymagane. Pracodawcy sami decydują, czy akceptują kwalifikacje zdobyte za granicą.
Jak przebiega procedura uznawania w Niemczech?
Wniosek o uznanie należy złożyć w odpowiednim urzędzie. W zależności od zawodu właściwe są na przykład:
- izby,
- władze krajowe,
- stowarzyszenia zawodowe,
- lub specjalne urzędy ds. uznawania kwalifikacji.
W ramach postępowania sprawdzane jest:
- wykształcenie,
- jakie kompetencje zawodowe posiada kandydat,
- oraz czy istnieją istotne różnice w stosunku do niemieckiego zawodu referencyjnego.
Często wymagane są następujące dokumenty:
- dokumenty potwierdzające kwalifikacje,
- świadectwa,
- dokumenty potwierdzające doświadczenie zawodowe,
- dokumenty tożsamości,
- w razie potrzeby tłumaczenia.
Właściwy organ informuje, jakie konkretnie dokumenty są wymagane.
W przypadku stwierdzenia istotnych różnic między kwalifikacjami uzyskanymi za granicą, a niemieckim zawodem referencyjnym konieczne może być podjęcie działań wyrównawczych.
Obejmują one na przykład:
· kursy dostosowawcze,
· egzaminy kwalifikacyjne,
· egzaminy sprawdzające wiedzę,
· lub praktyki dostosowawcze.
Doświadczenie zawodowe i dodatkowe kwalifikacje mogą zostać uwzględnione i częściowo wyrównać różnice.
Które zawody są uznawane automatycznie?
W przypadku niektórych tzw. zawodów sektorowych w UE obowiązuje system automatycznego uznawania, pod warunkiem że wnioskodawca posiada dokumenty potwierdzające kwalifikacje (dyplomy, zaświadczenia) wymienione w załączniku V lub VI do dyrektywy 2005/36/WE lub na podstawie nabytych praw.
Dotyczy to w szczególności:
- lekarzy,
- stomatologów,
- farmaceutów,
- pielęgniarki i pielęgniarzy,
- położnych,
- weterynarzy,
- architektów.
Właściwe izby lub urzędy udzielają informacji na temat konkretnych warunków.
Czy trzeba znać język niemiecki?
Osoba, której kwalifikacje zawodowe wymagają uznania w celu wykonywania zawodu regulowanego lub podjęcia lub wykonywania działalności regulowanej, musi znać język kraju przyjmującego w stopniu niezbędnym do wykonywania danego zawodu lub działalności. Zgodnie z przepisami dyrektywy 2005/36/WE, zmienionej dyrektywą 2013/55/UE, państwa członkowskie mają prawo sprawdzić tę znajomość przed dopuszczeniem do wykonywania zawodu, jednak dopiero po wydaniu decyzji o uznaniu kwalifikacji lub wydaniu europejskiej legitymacji zawodowej.
W przypadku wielu zawodów regulowanych wymagana jest wystarczająca znajomość języka niemieckiego. Szczególnie w zawodach związanych z odpowiedzialnością za zdrowie lub bezpieczeństwo konieczne jest wykazanie się znajomością języka.
W zależności od zawodu i kraju związkowego wymagane są różne poziomy znajomości języka, często:
- B2,
- lub C1 w dziedzinie medycznej.
Egzamin językowy odbywa się zazwyczaj dopiero po uznaniu kwalifikacji zawodowych lub równolegle z tą procedurą.
Ile zapłacę za uznanie kwalifikacji w Niemczech?
Koszty różnią się w zależności od zawodu i właściwego organu. Dodatkowo mogą pojawić się koszty związane z:
- tłumaczeniami,
- poświadczeniami,
- egzaminami językowymi,
- lub środkami wyrównawczymi.
W określonych warunkach można ubiegać się o wsparcie finansowe lub dotacje.
Jakie zasady obowiązują w przypadku świadczenia usług transgranicznych?
Obywatele państw UE/EOG oraz Szwajcarii mogą zasadniczo świadczyć usługi w Niemczech również tymczasowo i sporadycznie, bez konieczności uzyskania pełnego uznania swoich kwalifikacji zawodowych.
Warunkiem jest, aby:
- zawód był legalnie wykonywany w państwie pochodzenia,
- działalność w Niemczech miała charakter wyłącznie tymczasowy i sporadyczny,
- oraz usługodawca posiadał siedzibę zawodową w państwie pochodzenia.
Jeśli zawód jest regulowany w Niemczech, ale nie w państwie pochodzenia, można wymagać, aby zawód ten był wykonywany przez co najmniej jeden rok w ciągu ostatnich dziesięciu lat. Nie ma to zastosowania, jeśli kształcenie w państwie pochodzenia było regulowane prawnie.
Więcej informacji
Portale UE dotyczące uznawania kwalifikacji i mobilności
Portal Your Europe Business zawiera informacje na temat uznawania kwalifikacji zawodowych w UE. Jest skierowany w szczególności do pracodawców i pracowników prowadzących działalność transgraniczną i wyjaśnia, jakie zasady obowiązują w zakresie delegowania pracowników i uznawania dyplomów.
https://ec.europa.eu/growth/tools-databases/regprof/home
Unijna baza danych zawodów regulowanych zawiera przegląd zawodów, które są prawnie chronione lub regulowane w poszczególnych krajach UE oraz wymagań dotyczących ich wykonywania. Jest ona szczególnie pomocna przy sprawdzaniu, czy i w jaki sposób dany zawód może zostać uznany za granicą.
https://eures.europa.eu/index_de
Portal EURES (European Employment Services) jest oficjalną platformą Unii Europejskiej służącą wspieraniu mobilności pracowników w Europie. Portal oferuje dostęp do ofert pracy z całej Europy, bazy danych CV oraz wyczerpujących informacji na temat warunków pracy, ubezpieczeń społecznych, podatków i prawa pracy w poszczególnych krajach.
Krajowe strony informacyjne (Niemcy)
https://www.anerkennung-in-deutschland.de/html/de/index.php
Centralny portal informacyjny rządu federalnego poświęcony uznawaniu zagranicznych kwalifikacji zawodowych. Wyjaśnia procedury, wskazuje właściwe organy i warunki oraz pomaga w orientacji dzięki wyszukiwarce uznawalności.
Portal informacyjny poświęcony ocenie zagranicznych kwalifikacji zawodowych. Zawiera szczegółowe informacje na temat międzynarodowych systemów kształcenia i wspiera izby oraz organy uznające kwalifikacje w klasyfikacji dyplomów.
https://www.make-it-in-germany.com/de/
Oficjalny portal powitalny dla międzynarodowych specjalistów. Zawiera informacje na temat pracy, wiz, uznawania dyplomów oraz życia w Niemczech i ułatwia wejście na niemiecki rynek pracy.
Uznawanie kwalifikacji zawodowych w Polsce
Kiedy osoby chcą wykorzystać w Polsce kwalifikacje zawodowe zdobyte za granicą, często pojawiają się różne pytania: Jakie zawody są regulowane? Jak przebiega procedura uznawania? Które organy są za to odpowiedzialne? Jakie znajomości językowe są wymagane? Jakie zasady obowiązują w przypadku świadczenia usług transgranicznych?
Poniższy przegląd odpowiada na te pytania i przedstawia ogólny zarys procedury uznawania kwalifikacji zawodowych w Polsce.
Na jakiej podstawie prawnej odbywa się uznawanie kwalifikacji zawodowych w Polsce?
Sposób uznawania kwalifikacji zawodowych uzyskanych na obszarze państw członkowskich Unii Europejskiej w celu podjęcia pracy w jednym z państw członkowskich (dotyczy także EOG i Szwajcarii) określają przepisy unijne. Głównym aktem prawnym regulującym ten obszar jest:
Dyrektywa 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 września 2005 w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych (Dz. Urz. UE L 255 z 30.09.2005, str. 22, z późn. zm.).
Dyrektywa ta umożliwia obywatelom państw członkowskich UE oraz EFTA – wykonywanie zawodu regulowanego lub działalności w państwie członkowskim innym niż to, w którym uzyskali kwalifikacje zawodowe.
Dyrektywa została wdrożona do polskiego prawa Ustawą z dnia 22 grudnia 2015 r. o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej (Dz. U. z 2016 r. poz. 65 oraz z 2018 r. poz. 650).
Jakie zawody są w Polsce regulowane?
Jeżeli dany zawód jest w Polsce regulowany osoba, która uzyskała kwalifikacje w innym państwie członkowskim potrzebuje ich oficjalnego uznania. Podobnie, uznanie jest konieczne jeśli dana osoba nabyła kwalifikacje w Polsce, a zamierza podjąć pracę w innym państwie członkowskim, w zawodzie, który jest tam regulowany (uznania dokonują właściwe organy przyjmującego państwa członkowskiego).
Zawód regulowany to zespół czynności zawodowych, których wykonywanie jest uzależnione od spełnienia wymogów określonych w przepisach danego państwa członkowskiego dotyczących dostępu do wykonywania danego zawodu. Każde państwo członkowskie UE decyduje o uregulowaniu dostępu do zawodów. Ten sam zawód może więc być zawodem regulowanym w jednym państwie członkowskim UE, podczas gdy w innych państwach członkowskich nie będzie on regulowany.
Jakie zasady obowiązują w przypadku zawódów nieuregulowanych?
W przypadku zawodów nieregulowanych w Polsce decyzja o zatrudnieniu pracownika posiadającego kwalifikacje uzyskane w innym kraju członkowskim UE zależy od pracodawcy.
Jak przebiega procedura uznawania w Polsce?
W postępowaniu w sprawie uznania kwalifikacji właściwy organ sprawdza odpowiedni poziom wykształcenia oraz kwalifikacje dające prawo wykonywania danego zawodu w państwie, w którym zostały uzyskane.
Wniosek o uznanie kwalifikacji zawodowych do wykonywania zawodu regulowanego w Rzeczypospolitej Polskiej lub Wniosek o uznanie kwalifikacji zawodowych do podejmowania lub wykonywania działalności regulowanej w Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Nauki I Szkolnictwa Wyższego z dnia 16 listopada 2016 r. w sprawie dokumentów w postępowaniu w sprawie uznania kwalifikacji zawodowych do wykonywania zawodu regulowanego albo podejmowania lub wykonywania działalności regulowanej w Rzeczypospolitej Polskiej wraz z odpowiednimi załącznikami należy złożyć w instytucji będącej właściwym organem w sprawach uznania kwalifikacji do wykonywania danego zawodu regulowanego (patrz: Baza zawodów regulowanych).
W przypadku stwierdzenia braków w dokumentacji właściwy organ wzywa wnioskodawcę do ich uzupełnienia. Jeżeli właściwy organ stwierdzi istotne różnice w zakresie kształcenia lub szkolenia, a także odchylenia dotyczące czynności zawodowych w danym zawodzie między państwem, w którym uzyskano kwalifikacje, a państwem przyjmującym oraz zbada ponadto dokumenty potwierdzające doświadczenie zawodowe wnioskodawcy w celu ustalenia, czy wiedza i umiejętności nabyte w trakcie tego doświadczenia zawodowego mogą w całości lub w części zniwelować te istotne różnice, a następnie dojdzie do wniosku, że różnice te nie zostały zniwelowane, ma prawo zastosować środki wyrównawcze. Obejmują one test umiejętności lub staż adaptacyjny trwający do trzech lat.
Decyzja w sprawie uznania kwalifikacji zawodowych powinna zostać wydana w ciągu trzech miesięcy od złożenia kompletnych dokumentów; w szczególnych przypadkach termin ten może zostać przedłużony o jeden miesiąc. Jeśli wnioskodawca zostanie skierowany na staż adaptacyjny lub egzamin kwalifikacyjny, termin ten ulega zawieszeniu.
Pełna lista dokumentów, które należy załączyć do wniosku, może różnić się w zależności od zawodu/działalności, dlatego przed jego złożeniem warto skontaktować się z właściwym organem w celu ustalenia, które z dokumentów wymienionych w instrukcji wypełniania wniosku będą w danym przypadku konieczne.
Które zawody są uznawane automatycznie (ZAWODY SEKTOROWE)?
Automatyczne uznanie kwalifikacji dotyczy zawodów:
- lekarza
- farmaceuty
- lekarza dentysty
- lekarza weterynarii
- pielęgniarki
- architekta
- położnej
od warunkiem posiadania przez wnioskodawcę dokumentów poświadczających kwalifikacje (dyplomów, zaświadczeń) wymienionych w załączniku V lub VI do dyrektywy 2005/36/WE albo na zasadzie praw nabytych.
Szczegółowych informacji odnośnie procedury automatycznego uznania kwalifikacji ww zawodów udzielają krajowe i okręgowe organy samorządów zawodowych tj.: . Izby Lekarskie, Izby Architektów i Inżynierów Budownictwa itd.
Jeżeli wnioskodawca nie spełnia warunków koniecznych do automatycznego uznania kwalifikacji w zawodach sektorowych, uznanie może zostać przeprowadzone zgodnie z procedurą właściwą dla pozostałych zawodów regulowanych, określoną w ustawie z dnia 22 grudnia 2015 r. o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej.
Prawnicy:
Kwestie dotyczące działalności w Polsce prawników z państw członkowskich (adwokatów i radców prawnych) reguluje ustawa z dnia 5 lipca 2002 r. o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 126, poz. 1069 z późn. zm.).
Czy trzeba znać język polski
Osoba, której kwalifikacje zawodowe do wykonywania zawodu regulowanego albo podjęcia lub wykonywania działalności regulowanej podlegają uznaniu, jest zobowiązana do znajomości języka państwa przyjmującego w stopniu niezbędnym do wykonywania danego zawodu albo działalności. Zgodnie z przepisami Dyrektywy 2005/36/WE zmodyfikowanymi Dyrektywą 2013/55/UE państwa członkowskie mają prawo ją skontrolować przed dopuszczeniem do wykonywania zawodu, jednak już po wydaniu decyzji w sprawie uznania kwalifikacji lub wydaniu europejskiej legitymacji zawodowej.
Zgodnie z Ustawą z dnia 22 grudnia 2015 r. o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich UE weryfikacji znajomości języka polskiego dokonuje się na wniosek osoby, która chce w Polsce wykonywać zawód.
Ważne! Weryfikacja znajomości języka polskiego jest uregulowana odrębnie dla zawodu lekarza i lekarza dentysty – w celu uzyskania prawa wykonywania zawodu konieczne jest przystąpienie do egzaminu ze znajomości języka polskiego przeprowadzanego przez Naczelną Izbę Lekarską (nie dotyczy osób, które ukończyły studia medyczne w języku polskim). Opłata za egzamin wynosi 500 zł.
Ile zapłacę za uznanie kwalifikacji w Polsce
Za przeprowadzenie postępowania i wydanie decyzji w sprawie uznania kwalifikacji zawodowych należy wnieść opłatę w wysokości 35% minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalonego na podstawie przepisów Ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, obowiązującego w roku wszczęcia postępowania. Opłatę wnosi się na rachunek bankowy właściwego organu.
Jakie zasady obowiązują w przypadku świadczenia usług transgranicznych?
Obywatele państw członkowskich, którzy wykonują zawód w jednym państwie UE zgodnie z przepisami tego państwa, mają prawo świadczyć usługi na obszarze innego państwa członkowskiego w zakresie tego samego zawodu.
Warunki świadczenia usług:
- usługodawca przenosi się w celu tymczasowego i okazjonalnego świadczenia usług do innego państwa członkowskiego,
- jeżeli w przyjmującym państwie członkowskim dany zawód jest regulowany, a w państwie siedziby ten zawód nie jest zawodem regulowanym, to usługodawca musi udowodnić, iż wykonywał swój zawód lub działalność w co najmniej jednym państwie członkowskim przez co najmniej 1 rok w okresie ostatnich 10 lat. Wymóg ten nie jest stosowany, jeśli kształcenie przygotowujące do wykonywania danego zawodu było szczegółowo uregulowane przepisami.
W jakich przypadkach właściwy organ w Polsce może wstępnie zweryfikować moje kwalifikacje zawodowe?
W przypadku świadczenia usług po raz pierwszy w zakresie zawodów regulowanych, których wykonywanie ma wpływ na zdrowie lub bezpieczeństwo publiczne, a których wadliwe wykonanie mogłoby narazić usługobiorców na poważne konsekwencje, właściwy organ państwa przyjmującego może sprawdzić kwalifikacje usługodawcy przed rozpoczęciem świadczenia usługi (tzw. prior check).
Lista zawodów, w przypadku których polskie organy właściwe mogą dokonać sprawdzenia kwalifikacji jest zawarta w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 27 lutego 2017 r. w sprawie wykazu zawodów regulowanych i działalności regulowanych, przy wykonywaniu których usługodawca posiada bezpośredni wpływ na zdrowie lub bezpieczeństwo publiczne, w przypadku których można wszcząć postępowanie w sprawie uznania kwalifikacji (Dz. U. poz. 468).
Więcej informacji
Portale UE dotyczące uznawania kwalifikacji i mobilności
Portal Your Europe Business zawiera informacje na temat uznawania kwalifikacji zawodowych w UE. Jest skierowany w szczególności do pracodawców i pracowników prowadzących działalność transgraniczną i wyjaśnia, jakie zasady obowiązują w zakresie delegowania pracowników i uznawania dyplomów.
ec.europa.eu/growth/tools-databases/regprof/index.cfm?newlang=en
Unijna baza danych zawodów regulowanych zawiera przegląd zawodów, które w poszczególnych krajach UE są prawnie chronione lub regulowane, oraz wymagań dotyczących ich wykonywania. Jest ona szczególnie pomocna przy sprawdzaniu, czy i w jaki sposób dany zawód może zostać uznany za granicą.
https://eures.europa.eu/index_de
Portal EURES (European Employment Services) jest oficjalną platformą Unii Europejskiej służącą promowaniu mobilności pracowników w Europie. Portal oferuje dostęp do ofert pracy z całej Europy, bazę danych CV oraz obszerne informacje na temat warunków pracy, ubezpieczeń społecznych, podatków i prawa pracy w poszczególnych krajach.
Krajowe strony informacyjne (Polska)
https://www.gov.pl/web/nauka/uznawanie-kwalifikacji-zawodowych-1