Na tej stronie rodzice znajdą informacje dotyczące nauki w szkołach ponadpodstawowych w Niemczech i w Polsce.
Szkoły ponadpodstawowe w Niemczech
Każdy, kto szuka szkoły ponadpodstawowe dla swojego dziecka w Niemczech, staje przed ważnymi decyzjami: jakie są rodzaje szkół? Jakie świadectwa można uzyskać? Jak wygląda rok szkolny?
Poniższy przegląd zawiera podstawowe informacje na temat systemu szkół ponadpodstawowych w Niemczech.
Jakie świadectwa można uzyskać w szkołach ponadpodstawowych?
W Niemczech system szkolnictwa ponadpodstawowego dzieli się na pierwszy stopień szkoły ponadpodstawowiej (Sekundarstufe I, klasy 5-10 lub 7-10) oraz drugi stopień szkoły ponadpodstawowiej (Sekundarstufe II, klasy 11-12 lub 11-13).
Szkoła ponadpodstawowa I stopnia obejmuje kształcenie średnie i prowadzi do uzyskania pierwszych świadectw ukończenia szkoły o profilu ogólnokształcącym. W Brandenburgii są to:
- Świadectwo kwalifikacji zawodowych (Berufsbildungsreife, BBR): podstawowe świadectwo ukończenia szkoły (zwane również świadectwem ukończenia szkoły głównej), które uzyskuje się po ukończeniu 9. klasy i które umożliwia przejście do kształcenia zawodowego.
- Rozszerzona matura zawodowa (Erweiterte Berufsbildungsreife, EBBR): uzyskiwana po ukończeniu 10. klasy, rozszerza dostęp do określonych kierunków kształcenia oraz zwiększa szanse na zdobycie miejsca na szkoleniu zawodowym.
- Średnie wykształcenie (Mittlerer Schulabschluss, MSA): świadectwo ukończenia szkoły średniej (zwane również Mittlere Reife lub Fachoberschulreife), które uprawnia do podjęcia nauki w szkole ponadpodstawowej II stopnia.
W szkole ponadpodstawowiej II stopnia można uzyskać dalsze świadectwa ukończenia szkoły, które uprawniają do podjęcia studiów. W Brandenburgii obejmują one:
- Ogólną maturę (Abitur): najwyższy stopień wykształcenia, który otwiera dostęp do uniwersytetów i szkół wyższych.
- Matura zawodowa (Fachhochschulreife): uprawnia do podjęcia studiów w szkołach wyższych o profilu zawodowym (Fachhochschulen), a częściowo także na uniwersytetach.
W zależności od typu szkoły i ścieżki edukacyjnej, świadectwa te można uzyskać na różne sposoby.
Jakie są rodzaje szkół ponadpodstawowych?
Konkretne typy szkół różnią się w zależności od kraju związkowego. W Brandenburgii istnieją następujące typy szkół:
- Oberschule: klasy 7-10 (szkoła ponadpodstawowa I stopnia). Prowadzi do uzyskania świadectw BBR, EBBR i MSA.
- Gymnasium: klasy 7-12. Obejmuje ono poziom szkoły ponadpodstawowiej I stopnia (klasy 7-10) oraz poziom szkoły ponadpodstawowiej II stopnia (klasy 11-12) i kończy się uzyskaniem ogólnej matury (Abitur).
- Szkoła ogólnokształcąca: klasy 7-13. Jest to typ szkoły zintegrowanej, umożliwiającej po ukończeniu szkoły ponadpodstawowiej I stopnia (klasy 7-10) uzyskanie świadectwa MSA, a w szkole ponadpodstawowiej II stopnia (klasy 11-13) uzyskanie świadectwa uprawniającego do podjęcia studiów w szkołach wyższych o profilu zawodowym lub świadectwa maturalnego (Abitur). W niektórych przypadkach szkoła ogólnokształcąca obejmuje również poziom szkoły podstawowej, dzięki czemu uczniowie uczęszczają do tej samej szkoły od klasy 1.
Szczególnym typem szkoły w Brandenburgii jest centrum nauczania ponadpodstawowego (Oberstufenzentrum, OSZ). Łączy ono kierunki kształcenia na poziomie szkoły ponadpodstawowiej II stopnia:
- Liceum zawodowe (Berufliches Gymnasium): klasy 11-13. Ukończenie szkoły wiąże się z uzyskaniem ogólnej matury (Abitur) z naciskiem na zagadnienia zawodowe
- Szkoła techniczna (Fachoberschule): klasy 11-12 lub roczna nauka po ukończeniu kształcenia zawodowego. Dyplom to matura zawodowa (Fachhochschulreife).
- Szkoły zawodowe: Należą do nich szkoły zawodowe, szkoły zawodowo-techniczne i szkoły specjalistyczne.
Ponadto należy rozróżnić szkoły publiczne od prywatnych lub prowadzonych przez organizacje niepaństwowe. Te ostatnie są uznawane lub zatwierdzane przez państwo i stanowią alternatywę dla systemu szkolnictwa publicznego. Często oferują one specjalne koncepcje pedagogiczne lub mają specyficzny profil i mogą pobierać czesne.
Kto jest odpowiedzialny za organizację?
System szkolnictwa w Niemczech leży w gestii krajów związkowych. Podstawę prawną stanowią ustawy szkolne poszczególnych krajów związkowych. Regulują one między innymi strukturę szkolną, system egzaminacyjny oraz kształcenie i zatrudnianie nauczycieli.
Treść nauczania opiera się na ramowych programach nauczania, które również są opracowywane przez kraje związkowe. Określają one, jakie kompetencje uczniowie powinni nabyć w poszczególnych klasach, i stanowią wiążącą podstawę nauczania.
Gminy są zazwyczaj odpowiedzialne za tzw. zadania związane z prowadzeniem szkół. Obejmują one w szczególności budowę, wyposażenie i utrzymanie budynków szkolnych, organizację transportu uczniów oraz ofertę opieki nad dziećmi w wieku szkolnym.
Jak zorganizowane są godziny lekcyjne i rok szkolny?
Rok szkolny podzielony jest na dwa semestry, których dokładne terminy różnią się w zależności od kraju związkowego. Pierwszy semestr rozpoczyna się zazwyczaj w sierpniu lub wrześniu i kończy w styczniu lub lutym. Drugi semestr następuje po nim i trwa do czerwca lub lipca.
Pomiędzy latami szkolnymi są wakacje letnie, które trwają około sześciu tygodni. Dodatkowo, również w zależności od kraju związkowego, są wakacje jesienne, świąteczne, zimowe i wielkanocne.
Zajęcia rozpoczynają się zazwyczaj między 7:30 a 8:00. Liczba godzin lekcyjnych w tygodniu jest regulowana przez poszczególne kraje związkowe i rośnie wraz z klasą. W zależności od klasy zajęcia kończą się zazwyczaj między 12:00 a 16:00. W wielu szkołach dostępne są zajęcia całodzienne, a także dodatkowe koła zainteresowań i grupy wsparcia po zakończeniu lekcji.
W szkole ponadpodstawowiej I stopnia zajęcia odbywają się głównie w ramach poszczególnych przedmiotów w grupach klasowych. W szkole ponadpodstawowiej II stopnia zajęcia są zazwyczaj organizowane w systemie kursów, w którym uczniowie mogą indywidualnie łączyć przedmioty i wybierać między różnymi kursami rozszerzonymi (przedmioty priorytetowe na wyższym poziomie) a kursami podstawowymi (inne przedmioty na poziomie podstawowym).
Jak przebiega zapisywanie się do szkoły ponadpodstawowiej?
Zapisy do szkoły ponadpodstawowiej odbywają się zazwyczaj pod koniec szkoły podstawowej (zazwyczaj po 4. klasie, w Brandenburgii i Berlinie po 6. klasie). Dokładny przebieg może się różnić w zależności od kraju związkowego.
Podstawą zgłoszenia są zazwyczaj:
- świadectwo semestralne lub końcowe ze szkoły podstawowej
- rekomendacja szkoły podstawowej dotycząca dalszej ścieżki edukacyjnej
- decyzja rodziców dotycząca preferowanego typu szkoły
- ewentualnie zaświadczenia o specjalnych potrzebach edukacyjnych lub znajomości języków obcych
Rejestracja odbywa się zazwyczaj w wybranej szkole lub poprzez centralną procedurę rejestracji prowadzoną przez organ prowadzący szkołę lub władze szkolne. W niektórych krajach związkowych obowiązują stałe obszary rekrutacyjne, podczas gdy w innych możliwy jest swobodniejszy wybór szkoły.
W zależności od typu szkoły mogą obowiązywać dodatkowe warunki przyjęcia. Na przykład w przypadku gimnazjów należy spełnić określone wymagania dotyczące wyników w nauce, a w przypadku szkół prywatnych rolę mogą odgrywać rozmowy kwalifikacyjne lub inne kryteria.
Jakie koszty ponoszą rodzice?
Uczęszczanie do szkół publicznych jest bezpłatne.
Powstają jednak dodatkowe koszty związane z:
- materiały szkolne
- wycieczki i wyjazdy szkolne
- obiady
W przypadku uczęszczania do szkoły prywatnej lub szkoły prowadzonej przez podmiot prywatny zazwyczaj pobierane jest czesne. Jego wysokość różni się w zależności od szkoły i podmiotu prowadzącego.
W określonych warunkach rodziny mogą otrzymać wsparcie finansowe (np. w ramach pakietu edukacyjnego i integracyjnego).
Więcej informacji
https://www.bildungsserver.de/schule/schule-136-de.html
Niemiecki serwer edukacyjny oferuje wyczerpujące informacje na temat systemu szkolnictwa w Niemczech.
https://bildungsserver.berlin-brandenburg.de/unterricht/rahmenlehrplaene
Serwer edukacyjny Berlin-Brandenburg udostępnia kluczowe informacje i materiały dla nauczycieli, szkół i rodziców, w szczególności obowiązkowe programy nauczania.
https://mbjs.brandenburg.de/bildung/allgemeinbildende-schulen.html
Portal kraju związkowego Brandenburgii poświęcony ramom prawnym i ofercie szkół ponadpodstawowych w Brandenburgii.
https://www.oderland-spree.de/de/bildung/kita-schule
Portal informacyjny Regionalnej Wspólnoty Planowania Oderland-Spree poświęcony przedszkolom i szkołom w powiatach Märkisch-Oderland i Oder-Spree oraz w mieście Frankfurt (Oder).
Szkoły ponadpodstawowe w Polsce
Każdy, kto szuka w Polsce szkoły ponadpodstawowej dla swojego dziecka, staje przed ważnymi decyzjami: jakie są rodzaje szkół? Jakie świadectwa można uzyskać? Jak wygląda rok szkolny?
Poniższy przegląd zawiera podstawowe informacje na temat systemu szkół ponadpodstawowych w Polsce.
Jakie świadectwa można uzyskać w szkołach ponadpodstawowych?
W Polsce szkolnictwo ponadpodstawowe obejmuje kształcenie po ukończeniu szkoły podstawowej (8. klasa).
W zależności od typu szkoły można uzyskać różne świadectwa:
- Kwalifikacje zawodowe: uzyskuje się je przede wszystkim w szkołach zawodowych w ramach specjalizacji zawodowej i uprawniają one do bezpośredniego wejścia na rynek pracy.
- Matura (egzamin maturalny): centralny egzamin kończący szkołę średnią, uprawniający do podjęcia studiów wyższych.
W zależności od ścieżki edukacyjnej świadectwa można również łączyć (np. matura i kwalifikacje zawodowe w technikum).
Jakie są rodzaje szkół ponadpodstawowych?
W Polsce istnieją następujące typy szkół ponadpodstawowych:
- Liceum ogólnokształcące: klasy 9-12. Zapewnia wykształcenie ogólne i prowadzi do matury.
- Technikum: klasy 9-13. Łączy wykształcenie ogólne z kwalifikacjami zawodowymi i umożliwia zarówno uzyskanie dyplomu zawodowego, jak i matury.
- Szkoła branżowa I stopnia: klasy 9-11. Prowadzi do uzyskania dyplomu zawodowego i umożliwia następnie uczęszczanie do szkoły branżowej II stopnia, w której można później uzyskać maturę.
- Szkoła branżowa II stopnia: klasy 12-13. Stanowi kontynuację szkoły branżowej I stopnia i umożliwia uzyskanie dalszego dyplomu zawodowego oraz matury.
Oprócz tego istnieją specjalne formy szkół:
- Szkoła specjalna przysposabiająca do pracy: trzyletni program kształcenia dla uczniów wymagających szczególnego wsparcia. Przygotowuje w sposób ukierunkowany do podjęcia pracy.
- Szkoła policealna: skierowana jest do osób, które ukończyły szkołę średnią (po liceum lub technikum). Kształcenie trwa do 2,5 roku i kończy się uzyskaniem dyplomu zawodowego.
Ponadto należy rozróżnić szkoły publiczne od szkół niepublicznych (np. prywatnych lub kościelnych). Te ostatnie są uznane lub zatwierdzone przez państwo i stanowią alternatywę dla systemu szkolnictwa publicznego. Często oferują one specjalne koncepcje pedagogiczne lub mają specyficzny profil i mogą pobierać czesne.
Kto odpowiada za organizację?
System szkolnictwa w Polsce jest regulowany głównie na szczeblu państwowym. Właściwe Ministerstwo Edukacji określa strukturę szkół, standardy edukacyjne oraz wymagania dotyczące egzaminów. Podstawą prawną jest Prawo oświatowe.
Treść nauczania opiera się na jednolitych w całym kraju programach nauczania (podstawa programowa), które są ustalane przez Ministerstwo Edukacji. Określają one treści i kompetencje, które należy przekazać uczniom we wszystkich szkołach, i stanowią wiążącą podstawę nauczania.
Gminy są odpowiedzialne za praktyczną realizację i organizację działalności szkolnej. Jako organ prowadzący szkoły przejmują one kluczowe zadania, takie jak organizacja i prowadzenie szkół publicznych, budowa i utrzymanie budynków szkolnych, współfinansowanie bieżącej działalności szkolnej, organizacja transportu uczniów oraz oferta opieki nad dziećmi w wieku szkolnym. Zatrudnianie nauczycieli odbywa się na poziomie poszczególnych szkół lub przez odpowiednich organów prowadzących (z reguły gminy).
Jak zorganizowane są godziny lekcyjne i rok szkolny?
Rok szkolny w Polsce jest uregulowany jednolicie w całym kraju i ustalany centralnie. Rozpoczyna się 1 września i kończy się zazwyczaj pod koniec czerwca. W odróżnieniu od Niemiec nie jest on podzielony na dwa formalnie oddzielne semestry o różnej długości, jednak pod względem organizacyjnym rok szkolny często dzieli się na dwie części (semestry).
Pomiędzy latami szkolnymi są wakacje letnie, które trwają około 8 do 9 tygodni. Poza tym są wakacje bożonarodzeniowe i wielkanocne, a także ferie zimowe, które odbywają się w różnych terminach w zależności od województwa.
Zajęcia rozpoczynają się zazwyczaj między 7:30 a 8:00. Zakres nauczania jest regulowany na poziomie krajowym i wzrasta wraz z klasą. W zależności od szkoły zajęcia kończą się zazwyczaj między 12:00 a 16:00.
Zajęcia prowadzone są głównie w ramach poszczególnych przedmiotów, a ich zakres jest w dużej mierze z góry określony.
Jak przebiega rekrutacja do szkoły ponadpodstawowej?
Zapisy odbywają się po ukończeniu szkoły podstawowej (8. klasa). Podstawą są:
- świadectwo ukończenia szkoły podstawowej
- wyniki egzaminu ósmoklasisty
W wielu regionach zgłoszenie odbywa się za pośrednictwem centralnego systemu elektronicznego. Uczniowie mogą wybrać kilka szkół i kierunków kształcenia oraz ustalić ich priorytety.
W zależności od typu szkoły mogą obowiązywać dodatkowe warunki przyjęcia. Na przykład w przypadku liceum należy spełnić określone wymagania dotyczące wyników w nauce.
Jakie koszty ponoszą rodzice?
Uczęszczanie do szkół publicznych jest bezpłatne.
Mogą jednak pojawić się dodatkowe koszty związane z:
- materiały szkolne
- wycieczki i wyjazdy szkolne
- obiady
- dobrowolne zajęcia dodatkowe
W przypadku uczęszczania do szkoły niepublicznej zazwyczaj pobierane są czesne. Jego wysokość różni się w zależności od szkoły i podmiotu prowadzącego.
W określonych warunkach rodziny mogą otrzymać państwowe świadczenia pomocowe.
Więcej informacji
https://www.gov.pl/web/edukacja
Oficjalna strona polskiego Ministerstwa Edukacji zawierająca informacje na temat systemu szkolnictwa.
https://www.gov.pl/web/edukacja/podstawa-programowa5
Informacje na temat jednolitych w całym kraju programów nauczania (podstawa programowa).
https://www.ore.edu.pl
Centrum Rozwoju Edukacji w Polsce z materiałami i programami dla szkół.
https://www.gov.pl/web/rodzina
Informacje na temat państwowych świadczeń dla rodzin.