Na tej stronie rodzice znajdą informacje na temat kształcenia zawodowego w Niemczech i w Polsce.
Kształcenie zawodowe w Niemczech
Każdy, kto chce rozpocząć kształcenie zawodowe w Niemczech, staje przed ważnymi decyzjami: jakie są ścieżki kształcenia? Jak zorganizowane jest kształcenie? Jak wygląda proces rekrutacji?
Poniższy przegląd zawiera wstępne informacje na temat systemu kształcenia zawodowego w Niemczech.
Jakie są ścieżki kształcenia?
System kształcenia zawodowego w Niemczech obejmuje różne ścieżki, które różnią się pod względem praktycznego charakteru, warunków dostępu i możliwości uzyskania dyplomu. W Brandenburgii istnieją następujące ścieżki kształcenia zawodowego:
- Kształcenie dualne (duale Ausbildung): łączy praktyczne szkolenie w przedsiębiorstwie z nauką w niepełnym wymiarze godzin w szkole zawodowej (Berufsschule). Trwa zazwyczaj od 2 do 3,5 roku i prowadzi do uzyskania uznawanego przez państwo dyplomu zawodowego. Podczas kształcenia praktykanci otrzymują wynagrodzenie, a po jego zakończeniu często istnieje możliwość zatrudnienia w przedsiębiorstwie. Kształcenie jest nadzorowane przez właściwą Izbę Przemysłowo-Handlową (Industrie- und Handelskammer, IHK) lub Izbę Rzemieślniczą (Handwerkskammer, HWK). Organizują one również egzaminy i wydają świadectwa ukończenia, a w rzemiośle przyznaje się świadectwo czeladnicze.
- Kształcenie szkolne (Berufsfachschule): pełnoetatowe programy szkolne. Z jednej strony umożliwiają one dwuletnie kształcenie zawodowe zakończone uzyskaniem dyplomu zgodnie z prawem krajowym (np. w zawodach asystenckich lub jako asystent społeczny). Z drugiej strony oferują one roczne programy kształcenia zawodowego dla osób bez wykształcenia ponadpodstawowego I stopnia i bez umowy o praktykę zawodową. Służą one wypełnieniu obowiązku szkolnego i prowadzą do uzyskania świadectwa kwalifikacji zawodowych (Berufsbildungsreife, BBR) lub rozszerzonej matury zawodowej (EBBR). Dyplomy są uznawane przez państwo i podlegają nadzorowi szkolnemu krajów związkowych.
- Doskonalenie zawodowe (Fachschule): placówki kształcenia zawodowego. Wymagają one ukończenia wstępnego kształcenia zawodowego i doświadczenia zawodowego oraz umożliwiają uzyskanie wyższych kwalifikacji w ramach kierunków socjalnego oraz techniczno-ekonomicznego (państwowy technik, państwowy ekonomista). Dzięki dodatkowym kursom umożliwiają one również uzyskanie świadectwa uprawniającego do podjęcia studiów w uczelniach technicznych. Kierunki te są regulowane przez państwo, a w zależności od dziedziny mogą być w nie zaangażowane również izby lub inne instytucje.
- Szkolenia podnoszące kwalifikacje (HWK, IHK, inne instytucje edukacyjne): W oparciu o ukończone kształcenie zawodowe i odpowiednie doświadczenie zawodowe można uzyskać dalsze kwalifikacje. W rzemiośle obejmuje to w szczególności tytuł mistrza rzemiosła przyznawany przez Izbę Rzemieślniczą (Handwerkskammer, HWK), a w dziedzinie handlu – szkolenia w Izbie Przemysłowo-Handlowej (Industrie- und Handelskammer, IHK), np. certyfikowany specjalista ds. ekonomii lub certyfikowany księgowy. Również inne instytucje edukacyjne oferują odpowiednie kwalifikacje. Te dyplomy otwierają możliwości pełnienia funkcji kierowniczych, samozatrudnienia (np. porzez założenie własnej firmy), a także różnorodnych szans na awans zawodowy.
W przypadku szkół zawodowych należy ponadto rozróżnić szkoły publiczne od prywatnych. Podczas gdy szkoły publiczne stanowią regułę, placówki prywatne często oferują specjalistyczne kierunki (np. w służbie zdrowia, w zawodach kreatywnych lub w ramach międzynarodowych programów edukacyjnych). Szkoły te są uznane lub zatwierdzone przez państwo i mogą pobierać czesne. Ponadto niektóre zawody wymagające kształcenia zawodowego mogą wymagać uczęszczania do specjalistycznej szkoły zawodowej w innym kraju związkowym.
Ponadto licea zawodowe (Berufsgymnasium) i szkoły techniczne (Fachoberschule) oferują możliwość połączenia edukacji szkolnej z profilami zawodowymi i jednoczesnego uzyskania wyższych świadectw ukończenia szkoły. Podczas gdy szkoła techniczna (Fachoberschule( w klasach 11-12 lub w trybie rocznym po ukończeniu kształcenia zawodowego prowadzi do uzyskania świadectwa uprawniającego do podjęcia studiów w uczelniach technicznych, liceum zawodowe (Berufsgymnasium) w klasach 11-13 umożliwia uzyskanie świadectwa maturalnego (Abitur) z profilem zawodowym.
W Brandenburgii kierunki kształcenia zawodowego w szkołach zawodowych, szkołach specjalistycznych oraz liceach zawodowych i technicznych są organizacyjnie połączone w ramach centrum nauczania ponadpodstawowego (Oberstufenzentrum, OSZ).
Kto odpowiada za kształcenie zawodowe?
Kształcenie zawodowe w Niemczech jest organizowane przez różne podmioty. Podstawy prawne kształcenia dualnego są ustalane na szczeblu federalnym. Rząd federalny reguluje w szczególności przepisy dotyczące kształcenia w uznanych zawodach wymagających wykształcenia zawodowego.
Za szkolne elementy kształcenia zawodowego odpowiadają kraje związkowe. Organizują one szkolnictwo zawodowe i opracowują ramowe programy nauczania, które stanowią podstawę do ustalania treści zajęć. Gminy są zazwyczaj odpowiedzialne za tzw. zadania związane z prowadzeniem szkół. Obejmują one w szczególności budowę, wyposażenie i utrzymanie budynków szkolnych oraz organizację transportu uczniów.
Centralną rolę odgrywają również właściwe izby, w szczególności izby przemysłowo-handlowe (Industrie- und Handelskammer, IHK) oraz izby rzemieślnicze (Handwerkskammer, HWK). Nadzorują one kształcenie w zakładach pracy, doradzają przedsiębiorstwom i praktykantom oraz organizują egzaminy śródokresowe i końcowe.
Szkolenie praktyczne odbywa się w zakładach pracy, które pełnią rolę ważnego miejsca nauki w systemie dualnym i przekazują umiejętności zawodowe.
Uzupełniająco prywatne instytucje edukacyjne oferują również kształcenie szkolne, doskonalenie zawodowe i specjalistyczne kwalifikacje. Instytucje te są zazwyczaj uznane lub zatwierdzone przez państwo i uzupełniają publiczną ofertę edukacyjną.
Jak zorganizowany jest rok szkoleniowy?
Organizacja kształcenia zawodowego różni się w zależności od formy kształcenia (dualne lub szkolne).
Kształcenie dualne rozpoczyna się zazwyczaj w sierpniu lub wrześniu i odbywa się w dwóch miejscach: w przedsiębiorstwie szkoleniowym i w szkole zawodowej (Berufsschule). Główny nacisk kładzie się na praktyczne szkolenie w przedsiębiorstwie, które jest uzupełniane zajęciami w szkole zawodowej. Zajęcia te odbywają się albo w stałe dni tygodnia (zajęcia w niepełnym wymiarze godzin), albo w blokach trwających kilka tygodni (zajęcia blokowe).
Natomiast kształcenie szkolne (Berufsfachschule) lub doskonalenie zawodowe (Fachschule) odbywa się zazwyczaj w trybie stacjonarnym. Zajęcia odbywają się głównie w szkole i są uzupełniane, w zależności od kierunku kształcenia, etapami praktycznymi lub stażami.
Czas trwania kształcenia różni się w zależności od zawodu i kierunku kształcenia. Podczas gdy kształcenie dualne trwa zazwyczaj od dwóch do trzech i pół roku, kierunki szkolne mogą być krótsze lub dłuższe. Również doskonalenie zawodowe (Fachschule) odbywa się zazwyczaj w trybie stacjonarnym lub w trybie zaocznym przez kilka lat.
Okresy wakacyjne w szkołach zawodowych są takie same jak w szkołach ogólnokształcących, ale nie mają wpływu na godziny pracy w zakładzie.
Jak ubiegać się o przyjęcie na szkolenie?
Dostęp do kształcenia zawodowego odbywa się zazwyczaj poprzez proces rekrutacyjny, który różni się w zależności od formy kształcenia.
W przypadku kształcenia dualnego młodzież składa podania bezpośrednio do przedsiębiorstwa oferującego praktyki. Przedsiębiorstwa ogłaszają nabór na miejsca szkoleniowe i wybierają odpowiednich kandydatów.
W przypadku kształcenia szkolnego zgłoszenia należy składać bezpośrednio w danej szkole zawodowej. W niektórych przypadkach obowiązują tutaj stałe terminy rejestracji.
Podstawą zgłoszenia są zazwyczaj:
- dyplom ukończenia szkoły (np. Świadectwo kwalifikacji zawodowych (Berufsbildungsreife, BBR), rozszerzona matura zawodowa (Erweiterte Berufsbildungsreife, EBBR) lub średnie wykształcenie (Mittlerer Schulabschluss, MSA)
- dokumenty aplikacyjne (CV, świadectwa, ewentualnie list motywacyjny)
- w zależności od kierunku kształcenia – proces selekcyjny, test kwalifikacyjny lub rozmowa kwalifikacyjna
W zależności od zawodu i popytu mogą obowiązywać dodatkowe wymagania, na przykład określone wyniki w nauce, praktyki lub predyspozycje osobiste.
Jakie są koszty?
Koszty kształcenia zawodowego
różnią się w zależności od formy kształcenia i organizatora.
W przypadku kształcenia dualnego zazwyczaj nie są pobierane opłaty szkolne. Zamiast tego praktykanci otrzymują miesięczne wynagrodzenie, którego wysokość zależy od zawodu i roku nauki.
W przypadku kształcenia szkolnego w placówkach publicznych nauka jest zazwyczaj bezpłatna. Mogą jednak wystąpić dodatkowe koszty, w szczególności związane z:
- materiały dydaktyczne
- odzież roboczą lub wyposażenie specjalistyczne
- opłaty egzaminacyjne lub wycieczki
W przypadku uczęszczania do szkół prywatnych mogą natomiast wystąpić opłaty za naukę, których wysokość różni się w zależności od organizatora i kierunku kształcenia.
W pewnych okolicznościach uczniowie i praktykanci mogą otrzymać wsparcie finansowe, na przykład w ramach programu BAföG lub innych programów pomocy.
Gdzie mogę uzyskać pomoc w poszukiwaniu miejsca na praktykę zawodową?
W zakresie orientacji zawodowej i poszukiwania miejsca na praktykę zawodową młodym ludziom dostępne są różne formy wsparcia.
Centralnym punktem kontaktowym jest doradztwo zawodowe Federalnej Agencji Pracy (Agentur für Arbeit). Oferuje ono indywidualne konsultacje, informacje na temat zawodów, a także wsparcie w poszukiwaniu miejsc szkoleniowych i składaniu podań. Ponadto prowadzi portale internetowe z aktualnymi ofertami szkoleniowymi.
Również szkoły wspierają orientację zawodową, na przykład poprzez:
- praktyki (praktyki uczniowskie w przedsiębiorstwach)
- zajęcia z orientacji zawodowej
- spotkań informacyjnych lub targów szkoleniowych
Ponadto Izby Przemysłowo-Handlowe (Industrie- und Handelskammer, IHK) oraz Izby Rzemieślnicze (Handwerkskammer, HWK) oferują doradztwo dla młodzieży. Informują one o zawodach wymagających kształcenia, wymaganiach i wolnych miejscach szkoleniowych.
Dodatkowe wsparcie oferują:
- agencje pracy dla młodzieży (regionalne punkty doradcze)
- Usługi doradcze gmin i niezależnych podmiotów
- Platformy internetowe i giełdy praktyk
Dodatkowe informacje
https://www.arbeitsagentur.de/bildung
Federalna Agencja Pracy (Agentur für Arbeit) oferuje wyczerpujące informacje na temat orientacji zawodowej, poszukiwania miejsc szkoleniowych oraz możliwości uzyskania wsparcia.
https://berufenet.arbeitsagentur.de
BERUFENET to centralny portal informacyjny poświęcony zawodom wymagającym kształcenia, rodzajom działalności i kwalifikacjom w Niemczech.
https://www.ihk.de
Izby Przemysłowo-Handlowe (Industrie- und Handelskammer, IHK) udzielają informacji na temat zawodów wymagających kształcenia, egzaminów i możliwości dalszego kształcenia.
https://www.handwerkskammer.de
Izby rzemieślnicze (Handwerkskammer, HWK) oferują informacje na temat zawodów rzemieślniczych wymagających kształcenia, kształcenia mistrzowskiego oraz ścieżek kariery w rzemiośle.
https://mbjs.brandenburg.de/bildung/berufliche-bildung.html
Portal kraju związkowego Brandenburgii poświęcony kształceniu zawodowemu, zawierający informacje na temat kierunków kształcenia, ram prawnych i świadczeń wsparcia.
https://www.oderland-spree.de/de/bildung/berufliche-qualifizierung
Regionalny portal informacyjny poświęcony ofercie kształcenia zawodowego w powiatach Märkisch-Oderland, Oder-Spree oraz we Frankfurcie nad Odrą.
Kształcenie zawodowe w Polsce
Każdy, kto chce rozpocząć kształcenie zawodowe w Polsce, staje przed ważnymi decyzjami: jakie są ścieżki kształcenia? Jak zorganizowane jest kształcenie? Jak wygląda proces rekrutacji?
Poniższy przegląd zawiera wstępne informacje na temat systemu kształcenia zawodowego w Polsce.
Jakie są ścieżki kształcenia?
System kształcenia zawodowego w Polsce ma charakter szkolny, ale obejmuje również praktyczne elementy kształcenia. Istnieją następujące ścieżki kształcenia zawodowego:
- Technikum: klasy 1-5. Łączy kształcenie ogólne z kwalifikacjami zawodowymi. W trakcie kształcenia stopniowo zdobywa się kwalifikacje zawodowe, które są sprawdzane osobno. W trakcie pięcioletniej nauki odbywają się zazwyczaj 2 kwalifikacje zawodowe. Pierwsza w 3 klasie a druga w połowie 5 klasy. Po każdym zdanym egzaminie uczeń otrzymuje dyplom/ certyfikat . Dodatkowo można zdać maturę, co umożliwia zarówno rozpoczęcie kariery zawodowej, jak i podjęcie studiów.
- Szkoła branżowa I stopnia: klasy 1-3. Część kształcenia odbywa się we współpracy z przedsiębiorstwami (np. w ramach praktyk). Prowadzi do uzyskania kwalifikacji zawodowych. Po ukończeniu szkoły uczeń może podjąć pracę (ma zwykle skończone 18 lat) lub podjąć naukę w szkole branżowej II stopnia
- Szkoła branżowa II stopnia: Zazwyczaj dwuletnia. Stanowi kontynuację szkoły branżowej I stopnia i pogłębia kompetencje zawodowe. Można tu zdobyć dalsze kwalifikacje, które prowadzą do uzyskania dyplomu zawodowego. Kontynuowane są także przedmioty ogólne, dzięki temu istnieje możliwość zdania matury.
- Szkoła policealna: skierowana jest do osób, które ukończyły szkołę ponadpodstawową (liceum lub technikum) i pragną zdobyć lub pogłębić kwalifikacje zawodowe. Jednak nie jest wymagane zdanie egzaminu maturalnego. Kształcenie odbywa się zazwyczaj w trybie stacjonarnym lub niestacjonarnym, trwa do 2,5 roku w zależności od kierunku i umożliwia uzyskanie dyplomu zawodowego po zdobyciu wszystkich kwalifikacji zawodowych. Szkoła jest zorientowana na praktykę i skupia się w szczególności na zawodach w takich dziedzinach jak zdrowie, administracja, technika czy usługi.
- Kwalifikacyjne kursy zawodowe (KKZ): Elastyczne kursy kwalifikacyjne, które przekazują poszczególne częściowe kwalifikacje zawodowe. Można w nich uczestniczyć niezależnie od wykształcenia szkolnego i są one skierowane w szczególności do osób dorosłych lub osób, które chcą zmienić kierunek kariery zawodowej. Kursy są oferowane przez szkoły publiczne, instytucje kształcenia dorosłych lub prywatne podmioty edukacyjne i można je odbywać w trybie stacjonarnym, niestacjonarnym lub równolegle do pracy. Zakończone są egzaminem państwowym, organizowanym przez regionalne komisje egzaminacyjne. Dzięki stopniowemu ukończeniu kilku kursów można zdobyć wszystkie kwalifikacje danego zawodu i ostatecznie uzyskać pełny dyplom zawodowy.
W przypadku szkół należy ponadto rozróżnić placówki publiczne od niepublicznych (prywatnych). Szkoły prywatne są uznawane lub rejestrowane przez państwo, często oferują specjalistyczne kierunki kształcenia i mogą pobierać opłaty.
Kto jest odpowiedzialny za kształcenie zawodowe?
Kształcenie zawodowe w Polsce jest regulowane głównie na szczeblu państwowym. Właściwe Ministerstwo Edukacji określa strukturę systemu edukacji, standardy edukacyjne oraz wymagania dotyczące egzaminów. Podstawą prawną jest ustawa o oświacie (Prawo oświatowe).
Treści kształcenia zawodowego są opracowywane na podstawie jednolitych w całym kraju programów nauczania (podstawa programowa), które ustala Ministerstwo Edukacji. Określają one treści nauczania i kompetencje zawodowe oraz stanowią wiążącą podstawę dla zajęć teoretycznych i praktycznych.
Za organizację i realizację kształcenia zawodowego odpowiedzialne są władze regionalne i gminne (powiat i gmina). Jako organ prowadzący szkoły przejmują one kluczowe zadania, takie jak organizacja i prowadzenie szkół publicznych, finansowanie, budowa i utrzymanie budynków szkolnych, a także wdrażanie ofert szkoleniowych. Zatrudnianie nauczycieli odbywa się na poziomie poszczególnych szkół lub przez odpowiednie organy prowadzące (z reguły gminy).
Przeprowadzanie egzaminów i zapewnienie jednolitych standardów leży w gestii Centralnej Komisji Egzaminacyjnej (CKE) oraz regionalnych komisji egzaminacyjnych.
Kształcenie praktyczne jest realizowane przez szkoły we współpracy z przedsiębiorstwami, w szczególności w ramach praktyk i etapów kształcenia w zakładach pracy. Uzupełniająco prywatne placówki edukacyjne oferują kształcenie szkolne, kursy kwalifikacyjne i doskonalenie zawodowe. Placówki te są zarejestrowane lub uznane przez państwo i poszerzają publiczną ofertę edukacyjną.
Jak zorganizowany jest rok szkoleniowy?
Kształcenie zawodowe odbywa się głównie w szkole, a uzupełniają je praktyczne etapy szkolenia.
Rok szkolny rozpoczyna się w całym kraju 1 września i kończy się zazwyczaj w czerwcu. Jest on regulowany centralnie i jednolity dla wszystkich szkół.
Kształcenie odbywa się głównie w szkole i jest uzupełniane obowiązkowymi praktykami lub etapami szkolenia w zakładach pracy. Szczególnie w szkołach branżowych (branżowa szkoła) część kształcenia odbywa się bezpośrednio w zakładach pracy.
Czas trwania kształcenia różni się w zależności od kierunku
- Szkoła branżowa I stopnia: 3 lata
- Szkoła branżowa II stopnia: 2 lata
- Technikum: 5 lat
- Szkoła policealna: do 2,5 roku
Terminy wakacji są takie same jak w szkołach ogólnokształcących i są ustalane na poziomie krajowym.
Jak wygląda proces rekrutacji na kształcenie zawodowe?
Dostęp do kształcenia zawodowego odbywa się w ramach rekrutacji do szkoły średniej.
Po ukończeniu szkoły podstawowej (8. klasa) uczniowie składają podania o przyjęcie na określony kierunek kształcenia (np. technikum lub szkoła branżowa I stopnia). Podstawą podania są zazwyczaj:
- świadectwo ukończenia szkoły podstawowej
- wyniki egzaminu centralnego (egzamin ósmoklasisty)
- ewentualnie inne dokumenty
W wielu regionach zgłoszenia odbywają się za pośrednictwem centralnego systemu elektronicznego. Uczniowie mogą wybrać kilka szkół i kierunków kształcenia oraz ustalić ich priorytety.
W przypadku szkół policealnych zgłoszenie odbywa się bezpośrednio w danej placówce.
Jakie są koszty?
Koszty kształcenia zawodowego zależą od kierunku kształcenia i podmiotu prowadzącego.
Uczęszczanie do szkół publicznych jest zasadniczo bezpłatne. Mogą jednak wystąpić dodatkowe koszty, w szczególności związane z:
- materiały dydaktyczne
- odzież roboczą lub wyposażenie specjalistyczne
- wyżywienie lub wycieczki
W przypadku niektórych kierunków kształcenia lub praktyk może przysługiwać wynagrodzenie, jednak nie jest to regułą.
W przypadku uczęszczania do szkoły niepublicznej zazwyczaj pobierane są czesne. Jego wysokość różni się w zależności od szkoły i podmiotu prowadzącego.
Rodziny mogą, pod pewnymi warunkami, otrzymać państwowe świadczenia pomocowe.
Gdzie mogę uzyskać pomoc w poszukiwaniu miejsca na praktykę?
W zakresie orientacji zawodowej i poszukiwania odpowiedniej ścieżki edukacyjnej dostępne są różne formy wsparcia.
Szkoły odgrywają kluczową rolę i wspierają poprzez:
- zajęcia z orientacji zawodowej
- praktyki
- rozmowy doradcze
Ponadto wsparcie oferują instytucje publiczne, w szczególności:
- urzędy pracy
- Centra edukacyjne i doradcze, w tym np. PoradniePsychologiczno –Pedagogiczne działające w każdym Powiecie
Również platformy internetowe i regionalne serwisy informacyjne pomagają w poszukiwaniu miejsc szkoleniowych i kierunków kształcenia.
Więcej informacji
https://www.gov.pl/web/edukacja/ksztalcenie-zawodowe-i-uczenie-sie-przez-cale-zycie2
Oficjalna strona polskiego Ministerstwa Edukacji zawierająca informacje na temat kształcenia zawodowego.
https://www.gov.pl/web/edukacja/podstawa-programowa5
Informacje na temat jednolitych w całym kraju programów nauczania (podstawa programowa).
https://www.ore.edu.pl
Centrum Rozwoju Edukacji w Polsce z materiałami i programami dla szkół.
https://www.gov.pl/web/rodzina
Informacje na temat państwowych świadczeń pomocowych.